<< نووچەیێن

كورد و هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی

04 September 2019

(مێژوو، شارستانی، زمان و ئه‌ده‌ب)
سه‌نته‌رێ زاخۆ بۆ ڤه‌كۆلینێن كوردی ل فه‌كولتیا زانستێن مرۆڤایه‌تی ل زانكۆیا زاخۆ دێ كونفرانسێ خوه‌ یێ نێڤده‌وله‌تیێ چارێ ل ژێر ناڤونیشانێ (كورد و هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی: مێژوو، شارستانی، زمان و ئه‌ده‌ب) ل ڕۆژێن 6-7/4/2020 گێریت.
پێناسه‌یا گشتی:
هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی ئێك ژ ئه‌وان هه‌رێمانه‌ كو ب جهێ جوگرافى و ستراتیجیێ خوه‌ د ناڤ كوردستان و ده‌ڤه‌را عه‌ره‌بنشیندا دهێته‌ نیاسین، ئه‌ڤ جهه‌ ب ئاماده‌بوونا خوه‌ د هه‌مى سه‌رده‌مێن مێژوویدا بناڤوده‌نگ كه‌ڤتیه‌، چێدبیت سه‌رده‌مێ زێرینێ ئه‌ڤێ هه‌رێمى د مێژوویا كه‌ڤن و ناڤه‌راست (ئیسلامی)دا بیت، چونكى د ئه‌ڤێ ده‌ڤه‌رێدا هنده‌ك ده‌وله‌ت و شارستانى، وه‌ك هه‌ردوو ده‌وله‌تێن میتانی و ئاشوورى د مێژوویا كه‌ڤندا و حه‌مدانی و زه‌نگی و ئه‌ییووبی د مێژوویا ناڤه‌راست (ئیسلامی)دا، ئاڤا بووینه‌، و د سه‌رده‌مێ نوى دا میرگه‌هێن كورد په‌یدا بوون و یا ژ هه‌میان بهێزتر میرگه‌ها بوتان بوو.
ده‌مێ ب هویرى دچینه‌ د ناڤ مێژوویا ده‌ڤه‌رێ د چه‌رخێ نویدا دێ بینین كو چاره‌نڤێسێ ئه‌ڤێ ده‌ڤه‌رێ گه‌له‌ك وه‌كى چاره‌نڤێسێ كوردستانێیه‌، دێ شێین بێژین كو ئه‌و میناكه‌كا بچووكه‌ بۆ كوردستانێ، چونكى ئه‌ردێ كوردستانێ دناڤبه‌را ده‌وله‌تێن توركیا، عێراق و سوریا و ئیراندا دابه‌ش بوو، و هه‌رێما جه‌زیره‌ ژى دناڤبه‌را ده‌وله‌تێن توركیا، عێراق و سوریادا هاته‌ دابه‌شكرن، ئه‌ڤه‌ دده‌مه‌كێدا كو ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ هه‌تا جه‌نگێ جیهانیێ ئێكێ هه‌رێمه‌كا ئێكگرتى د چارچووڤێ ده‌وله‌تا عوسمانیدا بوو.
ناڤلێكرن:
ئه‌ڤ هه‌رێمه‌ ب جه‌زیرا فوراتێ هاته‌ نیاسین ژ به‌ر دوو ئه‌گه‌ران؛ یا ئێكێ: چونكى دكه‌ڤیته‌ د حه‌وزا ڕووبارێ فوراتدا و هه‌تا ڕووبارێ زێیێ مه‌زن كو ئێك ژ لقێن ڕووبارێ دیجله‌یه‌ به‌رفره‌هـ دبیت و ب ئه‌ڤى ڕه‌نگی ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ دبیته‌ گزیرته‌یه‌ك كو ڕووبارێ فوراتێ ژ سێ لایانڤه‌ دورپێچ كرییه‌: باكوور، ڕۆژئاڤا و باشوور. و هندكێن دى دبێژن كو ئه‌ڤ ناڤه‌ ل سه‌ر ئه‌ڤێ هه‌رێمێ هاتیه‌ دانان داكو ژ هه‌رێما (جه‌زیرا عه‌ره‌بی) جودا ببیت، له‌ورا ب جه‌زیرا فوراتی هاتیه‌ بناڤكرن.
سنورێ جوگرافی و دانشتیێن ئه‌وێ:
پێزانین سه‌باره‌ت سنوورێ جوگرافیێ ئه‌ڤێ هه‌رێمێ هێشتا د شێلینه‌، چونكى یا دیاره‌ كو د ده‌مێ نوكه‌دا ناڤێ جه‌زیرا فوراتی بۆ ئه‌وان ئه‌ردان بكارهاتییه‌ ئه‌وێن دكه‌ڤنه‌ دناڤبه‌را پارێزگه‌ها نه‌ینه‌وا یا عێراقی و پارێزگه‌ها حه‌سه‌كه‌ یا سوورى، لێ ژلایێ مێژووییڤه‌ ئه‌ڤ هه‌رێمه‌ زور به‌رفره‌هتره‌، هه‌ر ژ كنارێ ڕۆژهه‌لاتێ ڕووبارێ فورات و ب شێوه‌یه‌كێ ده‌ستنیشانكرى ژ ده‌ڤه‌را (كوبانى) ل سه‌ر سنورێ سوریا- توركیا ل ڕۆژهه‌لاتێ ده‌ڤه‌را (ئه‌لبوكه‌مال) ل سه‌ر سنوورێ سوریا- عراق، و دناڤ ئاخا عێراقێدا هه‌ر ژ ده‌ڤه‌ا (عانه‌) ل باشوورى بۆ لایێ باكوورى و پارێزگه‌هێن نه‌ینه‌وا، سه‌لاحه‌ددین، دهوك و پارچه‌یه‌ك ژ هه‌ولێرێ ب خوه‌ڤه‌ دگریت، و سه‌باره‌ت سنوورێ ئه‌وێ یێ ل باكوورى ده‌ڤه‌رێن شه‌رنه‌خ هه‌تا جزیرا بوتان و حه‌سه‌نكه‌یفا و سێرت باتمان و ماردین و ئه‌لعه‌زیز و دیاربه‌كر و ئورفه‌ هه‌تا دگه‌هیته‌ سنورێ توركیا ل گه‌ل سوریا ل كنارێ ڕۆژهه‌لاتێ ڕووبارێ فورات.
ئه‌گه‌ر ب چاڤه‌كێ ڕۆنتر به‌رێخوه‌ بده‌ینه‌ ده‌ڤه‌رێ دێ فره‌ڕه‌نگیا نفشى، نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی یا هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی دیار بیت، ئانكو گه‌له‌ك ملله‌ت ل ئه‌ڤێ ده‌ڤه‌رێ ئاكنجی بووینه‌ وه‌ك: كورد، عه‌ره‌ب، سریان، كوردێن ئێزدی، ئاشورى، كلدان، ئه‌رمه‌ن، توركمان، هه‌روه‌سا خه‌لكێ ئه‌وێ ل سه‌ر چه‌ندین ئایینان دابه‌ش بووینه‌ وه‌ك: ئیسلام، مه‌سیحی، جوهی، ئێزدی ب هه‌مى مه‌زهه‌ب و بۆچوونێن خوه‌ڤه‌. له‌ورا دێ جیاوازیه‌كا مه‌زن ژلایێ نه‌ته‌وه‌یی و زمانى و ئایینیڤه‌ د ناڤ ئاكنجییێن ئه‌ڤێ هه‌رێمێدا بینین، و سه‌ره‌راى هنده‌ك نه‌خوه‌شیێن مێژوویی لێ خه‌لكێ هه‌رێما جه‌زیره‌ وه‌سا ل گه‌ل هه‌ڤدو ژیاینه‌ هه‌روه‌ك ئه‌و هه‌مى خودان ئێك ڕه‌نگ، و نفش و ئایین.
پشكا كوردی ژ هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی:
ل ده‌مێ خواندنا مێژوویا جه‌زیرا فوراتی دیار دبیت كو ئه‌و نه‌ته‌وه‌یێن چاره‌نڤیسێ ئه‌ڤێ ده‌ڤه‌رێ بده‌سخوه‌ڤه‌ گرتین و– ب به‌راورد ل گه‌ل ملله‌تێن دی- ده‌سته‌كێ مه‌زنتر د دروستكرنا ڕوودانێن مێژوویا ئه‌وێدا هه‌بووینه‌، كورد و عه‌ره‌بن. هه‌روه‌سا دیار دبیت كو پارچه‌یا باكوور ژ جه‌زیره‌یێ ڕه‌نگه‌كێ كوردى بخوه‌ڤ گرتیه‌ و پارچه‌یا باشوور پتر خودان كراسه‌كێ عه‌ره‌بییه‌، و د ئه‌ڤێ كونفرانسیدا دێ جه‌خت ل سه‌ر پارچه‌یا كوردى ژ جه‌زیرا فوراتی هێته‌ كرن و چێدبیت ئه‌م بشێین ناڤێ (جه‌زیرا كوردی) ل سه‌ر دانین، و دشێن سنوورێن ئه‌وێ ب ئه‌ڤى ڕه‌نگی دیار بكه‌ین: هێله‌كه‌ كو ژ كوبانی ل كنارێ ڕۆژهه‌لاتێ ڕووبارێ فورات ده‌ستپێدكه‌ت و پتریا پارێزگه‌ها حه‌سه‌كه‌ ل كوردستانا سووریا بخوه‌ڤه‌ دگریت و ل ده‌ڤه‌را شنگار ب داوی دهێت و دناڤ ئاخا عێراقێدا جه‌زیره‌كا كوردى ژ شنگارێ ده‌ستپێدكه‌ت و دناڤ پتریا ده‌ڤه‌رێن باكوورێ پارێزگه‌ها نه‌ینه‌وا را ده‌رباز دبیت هه‌تا دگه‌هیته‌ قه‌زایا ئاكرێ و ب ئه‌ڤى ڕه‌نگى هه‌مى پارێزگه‌ها دهوكێ بخوه‌ڤه‌ دگریت پاشى سنوورێ ئه‌وێ دناڤ كوردستانا باكووردا به‌رده‌وام دبیت و ژ باژێرێ شه‌رنه‌خ ده‌ستپێدكه‌ت و باژێرێ، سێرت، باتمان، جزیرا بوتان، حه‌سه‌ن كێفا، ئه‌لعه‌زیز، مێردین، دیاربه‌كر، ئورفا بخوه‌ڤه‌ دگریت و ل لسه‌ر سنوورێ توركیا و سووریا ل لایێ ڕۆژهه‌لاتێ ڕووبارێ فوراتێ ب داوى دهێت.
ئامانج:
ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌كیێ هه‌لبژارتنا ناڤونیشانێ (كورد و هه‌رێما جه‌زیرا فوراتێ: مێژوو، شارستانی، زمان ) بۆ ئه‌ڤى كونگره‌ی ژبه‌ر ئه‌وێ چه‌ندێیه‌ كو پتریا ئاكنجیێن پارچه‌یا باكوورێ ئه‌ڤێ هه‌رێمى هه‌ر ژ كه‌ڤندا ژ نه‌ته‌وه‌یێ كوردن، ئه‌وا كو ل گه‌ل هنده‌ك ده‌ڤه‌ر و هه‌رێمێن دى چارچووڤه‌یه‌كێ به‌رفره‌هـ و ئیستراتیجی پێكدهینن كو ب كوردستان دهێته‌ نیاسین. و هه‌ر ژ كه‌ڤندا كۆمه‌كا مرۆڤیى یا چڕ پێكدهینیت، هه‌روه‌سا به‌ردانا سیناهیێ ل سه‌ر لایه‌نێن جڤاكى و ئابوورى و زمانڤانی ئه‌وا ناسناما نه‌ته‌وه‌یی و ڕه‌وشه‌نبیریا جه‌زیره‌یێ پێكدهینیت، هه‌روه‌سا هه‌وله‌كه‌ ژ بۆ تێگه‌هشتنا ژیانا مرۆڤایه‌تی ل ئه‌ڤێ ده‌ڤه‌رێ ل سه‌ر بناخه‌یه‌كێ زانستی.
دیتن
به‌ردانا ڕۆناهیێ ل سه‌ر چه‌ندین لایه‌نێن ئالۆز د مێژوویا جه‌زیرا فوراتیدا و به‌رسڤدانا چه‌ندین پرسیاران ژ ئه‌وان لادانا په‌رده‌یێ ل سه‌ر كه‌توارێ ژیانێ د ئه‌ڤێ هه‌رێمێدا، بۆ نموونه‌: ئه‌رێ پێكهاتا نه‌ته‌وه‌یییا جه‌زیرا فوراتی د درێژاهیا مێژوویێدا چه‌وا بوو؟ په‌یوه‌ندیێن دناڤبه‌را ملله‌تێن ئه‌وێدا چه‌وا بوون؟ دیڤچوونا گوهۆڕینێن نفشى و نه‌ته‌وه‌یی ئه‌وێن جه‌زیرا فوراتی هه‌تا جه‌نگێ جیهانیێ ئێكێ بخوه‌ڤ دیتین. خه‌لكى چه‌وا سه‌ره‌ده‌رى ل گه‌ل په‌یدابوون و به‌لاڤبوونا گرۆپێن ئایینی ل ده‌ڤه‌رێ دكرن؟ سیاسه‌تا ئیمپراتوریان د مێژوویا كه‌ڤن و ناڤه‌راست و ده‌وله‌تێن مه‌زن د سه‌رده‌مێ نوودا چ كارتێكرن ل سه‌ر ژیانا گشتى ل جه‌زیرا فوراتى و پاشه‌ڕۆژا ئه‌وێ كرینه‌؟
-ته‌وه‌رێن كونفرانسی:
ئه‌ڤ كونفرانسه‌ چه‌ندین ته‌وه‌ران بخوه‌ڤه‌ دگریت وه‌ك: مێژوو، ئه‌ده‌ب، زمان، جڤاك، سیاسه‌ت، ئابوور و ڕه‌وشه‌نبیری، و دشێین ئه‌ڤان ته‌وه‌ران د ئه‌ڤان خالاندا كورت بكه‌ین:
ئێكه‌م: مێژوو:
أ‌-مێژوویا كه‌ڤن
1- مێژوویا كه‌ڤن یا جه‌زیرا فوراتی، ئه‌و كیژ ده‌وله‌ت و ئیمپراتورى بوون كو حوكم لێكرین؟
2- شارستانیا جه‌زیرا فوراتی یا كه‌ڤن.
3- ئایین و ملله‌تێن د مێژوویا كه‌ڤندا ل جه‌زیرا فوراتی ده‌ركه‌ڤتین و ژیاین.
ب‌- مێژوویا ناڤه‌راست (ئیسلامی)
1- ڤه‌كرنا جه‌زیرا فوراتی ژلایێ موسلمانانڤه‌.
2- ‌ده‌وله‌ت و میرگه‌هێن حوكم ل جه‌زیرا فوراتی كرین.
3- ڕۆلێ شارستانیێ خه‌لكێ جه‌زیرا فوراتی.
4- فرقه‌ و گرۆپێن ئایینی ئه‌وێن ل جه‌زیرا فوراتی په‌یدا بووین.
5- مێژوویا باژێران ل جه‌زیرا فوراتی.
ج- سه‌رده‌مێ نوی
1- زالبوونا ده‌وله‌تا عوسمانی ل سه‌ر هه‌رێما جه‌زیرا فوراتی.
2- میرگه‌هێن كوردى ئه‌وێن حوكم ل جه‌زیرا فوراتی كرین.
3- ژیانا جه‌زیرا فوراتی پشتى كه‌ڤتنا میرگه‌هێن كوردی.
4- ئه‌گه‌رێن دابه‌شكرنا جه‌زیرا فوراتی دناڤبه‌را هه‌ر سێ ده‌وله‌تێن (توركیا، عراق و سووریا).
دووه‌م: زمانێ و ئه‌ده‌بێ كوردی: (ناڤونیشانێ سه‌ره‌كیێ ئه‌ڤى ته‌وه‌رى هوزانڤان ئه‌حمه‌دێ نالبه‌نده‌) (ئه‌حمه‌دێ نالبه‌ند)
1- وه‌رارا زمانێ كوردى ل جه‌زیرا فوراتی.
2- ئه‌ده‌بیاتا كوردى.
3- فلكلورێ زاره‌كى یێ كوردی.
4- په‌یوه‌ندییا زمانێ كوردى ب زمانێن دى ل جه‌زیرا فورتی (كاریگه‌رى و كارتێكرن).
سێیه‌م: ژیانا جڤاكی: ئه‌ڤ ته‌وه‌ره‌ هه‌ر تشته‌كێ گرێداى ب ژیانا جڤاكی ل جه‌زیرا فوراتی د هه‌مى سه‌رده‌ماندا بخوه‌ڤه‌ دگریت (ملله‌ت، ئایین، عه‌شیره‌ت، ته‌ریقه‌تێن سووفی و گرۆپێن ئایینی...).
چواره‌م: ژیانا ئابوورى:
1- ژێرخانا ئابوورى ل جه‌زیرا فوراتی
2- جیاوازی دناڤبه‌را ئابوورییا گوند و باژێراندا.
3- وه‌رارا ئابوورێ جه‌زیرا فوراتی ب ده‌ربازبوونا سه‌رده‌مان.
پێنجه‌م: ژیانا ره‌وشه‌نبیری: د ئه‌ڤى ته‌وه‌ریدا هه‌ر تشته‌كێ گرێدای ب ژیانا ڕه‌وشه‌نبیری ل جه‌زیرا فوراتی دهێته‌ گه‌نگه‌شه‌كرن (مه‌دره‌سه‌، زانا، نڤێسین و دانان...).
• رێنمایێن نڤیسینێ:
1- لیژنه‌یا زانستی ڤه‌كۆلینان ب زمانێن (كوردی، عه‌ره‌بی، ئینگلیزی و توركى) وه‌ردگریت.
2- كورتیا ڤه‌كۆلینان ژ (500) په‌یڤان ده‌رباز نه‌بیت ل گه‌ل نڤێسینا كلیلێن ڤه‌كۆلینێ كو ژ (5) په‌یڤان كێمتر نه‌بیت.
3- ڤه‌كۆلین ب گشتى ژ (10000) په‌یڤان زێده‌تر نه‌بیت.
4- ئه‌ڤ فونته‌ ژ بۆ نڤێسینا ڤه‌كۆلینان بهێنه‌ بكار هینان: بۆ زمانێ كورد (Ali-K-Sahifa) و بۆ عه‌ره‌بی (Ali-A-Sahifa) و بۆ ئینگلیزی (Times New Roman).
5- ڤه‌كۆلین ل دویڤ ڕێبازا زانستییا (هارڤارد) بهێنه‌ نڤێسین.
• خه‌رجیێن پشكداریێ:
1- بهایێ پشكدارى د كونفرانسیدا (100$)ن.
2- هه‌مى خه‌رجیێن ئاماده‌بوونێ ل سه‌ر كیستێ كونفرانسینه‌ (ژبلی خه‌رجیێن ڕێكێ)
• ژڤانێن گرنگ:
1- هنارتنا كورتیێن ڤه‌كۆلینان 1/10/2019
2- به‌رسڤدانا وه‌رگرتن یان ڕه‌دكرنا ڤه‌كۆلینان 15/10/2019
3- هنارتنا ته‌مامیا ڤه‌كۆلینان 1/1/2020
4- ئاگه‌هداركرنا ب په‌سه‌ندكرن یان ڕه‌دكرنا ڤه‌كۆلینان 1/2/2020
5- گرێدانا كونفرانسی ل ڕۆژێن 6-7/4/2020.
• په‌یوه‌ندی كرن:
بۆ هه‌ر په‌یوه‌ندیه‌كێ ئیمێلێ hum.isc2020@uoz.edu.krd))بكار بهینن. بۆ هه‌ر پرسیاره‌كێ په‌یوه‌ندیێ ب ئه‌ڤێ هژمارا موبایلێ بكه‌ن: (+964 (0) 751 536 1550)